Iolanda Zúñiga

Hai anos acudín a un concerto duns músicos amigos. Sabía que convivirían no escenario distintas disciplinas, pero eles representaban o meu único interese aquela tarde. Arrancáronse cos primeiros acordes e, inmediatamente, unha moza apoderouse do micrófono e, libro en man, comezou a ler o que se supoñía sería un tráiler do texto. Pero o entusiasmo da rapaza fixo que a súa lectura non se interrompese, convertendo a banda en son de fondo, xa que os músicos, aceptando a situación, reduciron máis e máis as súas dinámicas.
Anos máis tarde, o tempo circular da cidade reúneme no “Mishima libraría café”, con Iolanda Zúñiga, a poeta sabotadora daquel concerto.
_ “Tes razón, Santiago. E fíxate que quen ideou aquel espectáculo o fixo con moito sentido. Tratábase de que eu lese fragmentos, aproveitando os impases da banda e que Woyza fixese Hip Hop utilizando algún verso a xeito de retrouso e que O Puto Cocke, rapeara, baseándose na temática do libro. Todo perfecto… pero eu embriagueime coa miña propia voz e os plans fóronse ao garete… Un desastre ´ “.
_ “Ben, un desastre non. A min e a moitos outros convencíchenos. E tempo despois, cando “Xardín desordenado” comezou a selección de textos femininos eu, recordando aquela tarde e a veracidade da túa lectura, propuxen que fose incluído”.

Zuñiga Web

Nos textos de Iolanda percíbese -a miúdo de forma expresa- o seu viguismo. Cando lle pregunto pola banda sonora dos días en que escribía “Amor amén” menciona a Pastoriza e Iván Ferreiro. Axiña fai fincapé na condición metalúrxica e periférica da súa familia (xestores durante xeneracións dunha fábrica de conservas na parroquia de San Miguel de Oia). Asegura que en todas as cidades que visita sempre remata buscado o óxido da nosa e, para describir a súa adolescencia, fai referencia a un mítico local Vigués: “Naquel tempo non tiña idade para ir ao Kremlin, pero a idiosincrasia da movida viguesa decidiu que si era adulta para andar en bicicleta por riba de xiringas co sangue coagulado dos sábados de festa que convertían en resaca os meus domingos. Miña nai pensaba que os ionquis eran xente amable. Supoño que de aí vén o meu espírito temerario”

Cando a Iolanda non lle permitían acceder ao Kremlin, eu xa deixara de visitar garitos a horas intempestivas. (talvez a madureza se resuma en preferir lectura matutina, desprezando ás perversións noctámbulas) e esa evidencia da distancia entre as nosas biografías resúltame de pronto, non sei por que, moi confortable.
_ “A pesar de ler minuciosamente as notas biográficas que redactaches para a Asociación de Escritores en Lingua Galega, non atopei ningunha referencia á túa condición de poeta”.
_ ” É que non me considero poeta. Cada vez que alguén me inclúe -por exemplo o voso proxecto- nunha nómina de poetas, séntome intrusa. En todo caso eu sería unha narradora que utiliza ocasionalmente recursos líricos”.
_”Pero é que en tampouco mencionas a túa condición de escritora, así, sen especificar xénrero”.

_”Agora mesmo levo cinco anos “en barbeito”. De feito só escribín cando necesitei facelo: por algunha obsesión, ou a modo de terapia. É un impulso de comunicarme (Debo de ter un trasfondo exhibicionista) Pero dende que participo en redes sociais, xa non interpreto esa necesidade en formato libro. As redes satisfán esa necesidade -esporádica, xa te digo- ao poder envorcar nelas o “trauma do día”.

_ ” E durante eses longos períodos digamos, de seca, non continúas vendo a vida con ollos de escritora? ”
_ ” En absoluto. Eu vexo a vida con ollos de camareira que, realmente, é o que son”
_”Xa; pero considerado con ese rigor, en Galicia habería só un puñadiño de poetas. Se o medio de gañarse a vida definise o que somos, case ninguén podería denominarse poeta. Distinto é que os seus oficios de supervivencia teñan máis que ver coas letras que o teu”
_”Non te creas: atender aos clientes dun restaurante proporciona moita inspiración literaria… Non. En serio. Eses poetas aos que te refires consideran que escribir é o seu destino. Eu nunca tiven esa sensación acerca da miña propia vida”.

_”Entòn, que che impulsou a esta “non vocación”
_ “Eu fun unha adolescente moi “carca”, moi “chorona” que escoitaba a Serrat, a Silvio, a Aute, un anacronismo talvez… pero con eles comecei a sentir a emoción da poesía”
_”Serrat cabréase cando alguén o denomina poeta, e eu creo que fai ben”
_”Pode que, revisando os textos escritos sobre papel, resulte cuestionable consideralos poemas, pero son insuperabéis como iniciación. Ademais a través súa coñecín a Hernández, a Machado… case nada. Logo alguén puxo nas miñas mans exemplares da colección Ablativo Absoluto, onde descubrín a Lois Pereiro. Él constituíu unha auténtica revelación, non xa como lectora senón como ser humán. Recordo que, léndoo, me dixen: isto si que me interesa e non os poemas que nos impoñen no Insti… Naquela colección coñecín tamén a Lupe Gómez; e ela proporcionoume a determinación para escribir eu tamén”.
_”Por iso incluíches esta cita súa en Amor Amen: “quero cuspir poesía dunha forma triste, que ninguén entenda” Eu non a coñecía ata esta tarde”.
_”Lupe escribiu pouco (quero dicir: publicou pouco) talvez un par de poemarios. “Pornografía” titúlase un deles; Seduciume o seu talante prosaico, irreverente, sucio, moi explícito nas cuestións eróticas. Converteuse nunha desas autoras que se incorporan á túa vida, condicionándoa en maior medida que os seres tanxibles que che rodean. ”
_”Un poeta da miña xeración, díxome que ás veces se ruborizaba ao escoitar rapazas que compartían recitais con él, pola “desenvoltura” co que recitaban sobre as relacións sexuais: talvez se refería a Lupe Gómez… ou a ti, Iolanda,”

Iolanda ri e teatraliza un xesto provocativo: “ogallá ese amigo teu se refirise a min; encántame ruborizar cabaleiros”.

iola 1

Transcorre a tarde grata do Mishima: jazz case inaudible, conversacións moderadas, paredes repletas de libros, o cómplice e confortable aroma do café, mentres continúo gozando desta muller elocuente, entusiasta e non obstante tenazmente modesta en relación coas súas capacidades literarias.

_”Xa sebes que che pedín esta entrevista para que  me falaches sobre “Amor amén” Pero antes déixame que te diga que para min resultou un libro poderoso, sen trampas, un túnel para transitar sen distraccións. Asegúroche que acaparoume durante días esta historia en certo modo común, pero escrita dun xeito que a converte en orixinal e apaixoante”
_ “Sei que non é un termo moi elegante, pero cando alguén me pide que defina o tempo en que escribín o libro, só se me ocorre dicir: foi un vómito. Necesitei vomitar o que para min era unha apocalipse; a arrasadora frustración de que o esquema da túa vida se incinere porque alguén de súpeto di: “Ah, non¡ Sinto, pero eu xa estou noutra historia”
_”Aquilo singificou adeus ao amor. adeus ao amén. non? Por certo: Amor, amén, o título é magnífico. Dúas palabras moi sonoras e moi definitorias”

_ “Non foi o título co que me presentei na editorial; ao parecer resultaba moi longo e suxeríronme que unise a última palabra do primeiro e do segundo verso. Paradoxos… fíxate que o título segue aí, claro, pero eu agora son atea dobremente: atea en relación a Amén e atea en relación a Amor”.

_”En todo o libro, apenas permites aberturas para a luz e iso que nalgunhas pasaxes o sol emperrábase en acosar as túas ventás; adormezo exhausta deste sol que incendia os tendais, que murcha os xeranios e precipita aos suicidas dende o alto. ¿Cómo te recordas durante aquela penumbra? ”
_”Pues iso, en sombras… ”
_ “Non. Agora referíame fisicamente: como vestías, onde escribías, que música escoitabas”.
_ “Eu son de escribir na cidade, quero dicir na rúa, nalgunhas prazas onde me tropezo co pasado, nos bares. Vestir… sempre fun o que se di “casual” (eu prefiro dicir “chafalleira”). Vaqueiros. Camisetas que dean que falar.. Cazadora de coiro. Mentres escribía soaba con frecuencia Turnedó, seguro; e, en canto a beber, sempre fun máis de café que de alcohol”
_ ” ¿E o co-protagonista do libro, o “malo”? Que foi del? ”
_ “Os homes posuídes un sentido práctico repelente, ofensivo case. ¿Sabes que me dixo a última vez que nos atopamos?. Di: ben, polo menos, do noso quedouche un libro caralludo”

_ “Como para volver intentalo… aínda que supoño que agora xa serás máis escéptica”

_ “Escéptica?. Non. Nin podo, nin quero, Santiago. Perderíame moitos entusiasmos e posiblemente a moita xente interesante… aínda que xa sei que o mundo non está deseñado para inxenuas de corenta”.

Iola 2

Revisamos en silencio as miñas notas, dedícame ela o libro, sorrimos satisfeitos xa que ambos os dous acudiamos a este encontro con ganas de agradar ou, dito doutro xeito, con medo a decepcionar; recollemos trastes e abandonamos protocolos: “Xa teño o que quería, Iolanda, moitas grazas” e continuamos charlando, agora sen obxectivos, acerca da paixón de escribir, da paixón de compoñer, de libros, de Gonzalo Hermo, de Alba Cid, de Dores Tembrás de Silvia Pena y Cinta adhesiva, das novas expresións poéticas e do tempo no que os poemas estaban nos libros; falamos  de amigos, de vicios  e de viaxes, porque as viaxes da nosa vida rematan sendo as nosas credenciais. “Eu viaxei case sempre por impulsos, como todo o que fago. Fíxate que fun a tres cidades perseguendo músicas. México DF polas rancheiras, Bos Aires polo tango. Sao Paulo, máis que pola bossa, polo hip hop brasileño”

_” Pedímoslles a esas rapazas que nos saquen unhas fotos? Impórtate que suba algunha á Web acompañando a reportaxe? ”
_”¿Importarme? É unha honra, mestre”.

Na rúa xa anoiteceu, pero continúa a trasfega desta cidade incansable. Recupera Iolanda a súa mirada de adolescente a punto de cometer travesura, que abandonou durante a nosa entrevista por outra máis reflexiva.
Estreitamos as mans, pero ela, despois de separarse uns pasos, regresa para abrazarme. Detido na beirarrúa, míroa ata que se perde ao dobrar nunha esquina. E eu quedo aínda un anaco interrompido, saboreando o pracer da súa compañía, e lamentando a urxencia para todo -á que se referiu ela en diversos momentos desta tarde- unha urxencia que desbarata o Amen, interrompe os versos e imposibilita o Amor.

Miguel Anxo Fernán Vello

Nos últimos anos ocupei gran parte do meu tempo en indagar entre poetas, entre libreiros, entre bibliotecarios, acerca da poesía do noso “país petit” (que diría LLuís Llach) A miña actitude chegou a parecerse á dun indixente; pero un indixente desagradecido, porque nunca recordo quen me facilitou un libro, un poema, un apelido que incorporar ao noso Xardín Desordenado. Tería querido identificar hoxe, por exemplo, á intelixente man que puxo na miña “Territorio dá desaparición”. Pero non consigo recordar o benfeitor. Non obstante, si recordo que lin ese libro decisivo en Tirán, durante os luminosos días dunha primavera que contrastaban coa penumbra dos textos. E recordo tamén que, dende os primeiros versos, comprendín que me atopaba ante un deses libros que só pódense ler dun xeito: incinerándose nel.
Territoria da desaparición

 

Traballei no libro durante semáns, baixo a dirección do mestre Blas Segura; él non me desmentirá, trátase dunha das composicións máis esforzadas e rigorosas do noso proxecto. Dende o primeiro momento propuxémonos non dulcificar a visionaria pesadume do poema. Escrito en 2.0004 -moito antes das demoledoras consecuencias da crise económica- Fernán Vello xa anunciaba: “…os veciños do mundo rozan a miseria, e a saudade é un regreso ao corazón dá naúsea… ”

Máis tarde, nos arranxos, Isaac Garabatos mantivo os plans que adoptaramos nós para a composición: tensións harmónicas ásperas, o pesado ritmo do desalento, a voz de Marlene Rodrigues musitada, coma se formulase advertencias… No Estudo de gravación discutimos acerca de que a peza comenzara -ou non- cun só de baixo; era algo que resultaba estraño para o formato canción pero que nos seducía como preámbulo cara a desolación que narra o poema e polo tanto, o só de baixo quedou.”Nos suburbios medra a sombra dunha máquina, e ou durísimo óxido que aniñou nos invernos,de repente respira, e doe todo ou seu peso, batendo nas esquinas

Grupo de poetas xeración Fernán Vello

Cando indaguei sobre a figura de Fernán Vello, a coincidencia acerca da calidade da súa poética, do seu talle intelectual e dos seus servizos á nosa cultura foi total (non adoita suceder, asegúrovolo). A medida que coñecía a súa biografía e a súa obra, comprendín que, sen o seu labor na Asociación de Escritores en Lingua Galega ou sen a súa organización de numerosos simposios, conferencias e encontros con outras linguas, o traxecto percorrido pola poesía galega nas últimas décadas tería sido outro. E cando os compoñentes de Xardín Desordenado comezamos a recoller poemas para “Aprendendo a ladrar“, comprobamos que unha porcentaxe moi alta das autoras publicaran por primeira vez en Espiral Maior, a editorial que rexe (e padece, supoño) Fernán Vello. Así que, tamén cara ao futuro, trátase dun personaxe imprescindible.

Por iso decidín incorporar aos meus comentarios unha fotografía na que Miguel Anxo aparece en compañía de colegas, antes ou despois -dedúcese por esas carpetas que portan os protagonistas- dunha daquelas reunións de poesía e xestión.

 

 

Fernan vello e Xardín Desordenado

Aos que non coñezades persoalmente a Miguel Anxo, asegúrovos que se trata dun home de modais exquisitos, parco en palabras -na curta distancia- aínda que en cada unha delas vos transmitirá algo valioso; un home coherente mesmo no seu aspecto físico, xa que a súa vestimenta e os seus modais mostran constantemente o orgullo de sentirse poeta. Pero o seu trazo máis característico é o seu sorriso; un deses sorrisos que parecen a estacada tras a que ocultar precipicios. Ese é talvez o máis severo tributo que ten que pagar un intelectual do seu talle: quen afonda tanto no pensamento e na palabra non pode evitar -supoño- o permanente acoso da melancolía.

É pena que a miña admiración pola súa obra me impedise un achegamento máis natural, a pesar das facilidades que él me ofrece en cada un dos nosos encontros. Recordo especialmente un, na terraza do museo Verbum de Vigo. Isaac Garabatos organizou alí, durante algúns veráns, un programa chamado Mercores no solpor no que reunía músicos, escritores, bailarins… Un ano, Fernán Vello iniciou os encontros do Verbum cun recitado sobre a súa obra, acompañado á guitarra polo propio Isaac. Achegueime a saudalos antes de que iniciasen o acto. Nunha mesa dispuxeran varios libros, nos que Miguel Anxo marcara os poemas que utilizaría aquela tarde. Entre os seleccionados non se atopaba un texto co que -ao verme- pretendeu compracerme; un poema sobre Jazz, dos mellores que coñezo nesa temática. Así que tivo que buscalo, para lermo a continuación, nunha curiosa intimidade pública, coa súa voz cabaleirosa, o seu cabelo desordenado polo vento da ría, Isaac arrancándose cos acordes iniciais do concerto, e a primeira fila de espectadores envexando aquel privilexiado -eu- que merecía unha atención personalizada por parte do poeta.

 

 

 

 

 

 

 

Darío Xohán Cabana

Non foi doado regresar a aquela casa que levaba semáns -meses talvez- carente de vida ningunha. Por fortuna fíxeno acompañado dunha muller amada e valorosa, con quen debía repartir -eramos os únicos herdeiros- as fotos, os libros, algunha xoia de escaso valor, antigos e atractivos aparatos eléctricos; unha muller -digo- con quen compartira tempo atrás os espazos daquela casa e o amor polos seus moradores, e con quen volvín convivir aqueles días de recordos, sorrisos, complicidades e pena.

Canta de Cerca a Morte Dario

Darío e Xardín Desordenado

 

Era Outono, creo; en calquera caso, tras as ventás que no pasado nos ofreceran a luz da infancia e as paisaxes da xuventude, mantívose durante todo o zafarrancho unha chuvia tenaz que obrigaba a manter permanentemente acendida a luz eléctrica. Apenas falamos durante as horas en que revisamos armarios, estantes, mesas de noite. Falar era tan innecesario que tivese suposto unha impostura. O domingo achegouse un amigo con furgoneta e levouse case todo o almacenado por nos ata a pranta incineradora; confeso que sentín un desalento absurdo -do que hoxe ruborízome, claro- polo humilde inventario daquelas pertenzas, que eran só o sobrante de todo o invertido para que nós dispuxésemos das maiores oportunidades.
Seguiu un loito limitado no tempo e para o que non foi preciso utilizar medicamentos. Cada quen establece a súa estratexia contra o sufrimento: o esquecemento non é, seguro, a máis meritoria, pero resulta moi eficaz.

Pero, transcorrido o tempo apareceu unha desás gretas que xorden na estrutura dous edificios e que os arquitectos chaman “vicios ocultos”. Algún áspero amañecer asaltábanme -non os recordos, felices ou dolorosos, dos personaxes perdidos- senón a memoria daqueles días en que baleiraramos a casa que, en realidade, nunca nos pertencera. Eu non encontraba razóns nin fórmulas para evitar aquela incomodidade que ameazaba con facerse crónica ata que, como en tantas outras ocasións, a literatura acudiu no meu auxilio. Alguén puxo nas miñas mans “Canta de cerca a morte” un libro no que Dario Xohán Cabana, se refire a unha desas casas que pasan de pais a fillos e que rematan sendo máis que un patrimonio, máis que un refuxio; o símbolo dunha familia na parroquia. No libro Dario descrebe o esplendor da casa do pai, a decadencia desa casa, e o seu compromiso de que a casa non se perda no río do tempo. É certo que as circunstancias nada tiñan que ver conmigo pero alí encontrei o consolo que necesitaba, así que establecín co libro unha relación case enfermiza, da que tiven logo que librarme -como son músico, non coñezo mellor ruta para a fuxida que a música- compoñendo unha canción cos seus versos á que titulamos “A casa do Ricardo” e que foi incluída no primeiro CD de Xardín desordenado.

Débolle, en fin, un favor máis aos versos de Darío: a primeira versión daquela canción chegou (de forma rocambolesca) ata unha marabillosa cantante portuguesa, Marlene Rodrigues, que cruzou o Miño na miña busca, para cantarma e incorporarse de inmediato ao noso proxecto
En certa ocasión tivemos o privilexio de interpretar “A casa do Ricardo” ante o seu autor. Foi no Museo Provincial de Lugo. Nós ignorabamos que se encontraba entre o público, pero o recoñecín en canto, finalizado o concerto, se achegou -un home vertical, elegante, profundo, como a súa literatura- cos ollos húmidos pero sen deixar de sorrir, ata que chegou ao noso lado. Abrazámonos coma se fosemos “dous cómplices de toda a vida” que se atopan ao fin, tras unha longa travesía. A ese día corresponde a fotografía que achego, de escasa calidade técnica -son consciente- pero de inmenso valor para a nosa banda.

 

Marta Dacosta

“Son filla da clase obreira viguesa, un peón de Citroen e unha alestidora de palangres que deixaría o seu traballo para coidar da nena que ía vir. Así nacín eu un San Miguel de 1966 en Vigo.

Meus pais abandonaron o colexio con nove anos e da súa infancia lembran as penurias e a fame do tempo da posquerra. Aínda así transmitíronme o desexo do coñecemento e o amor pola arte. Da miña nai herdei o gusto por cantar e do meu pai os primeiros libros publicados por Galaxia nos anos 50: Castelao, Rosalía … que eu lía con dez anos, recuperándoos dos ratos e a humidade.”

foto marta dacosta Setembro

Estas son as primeiras palabras que incluíu Marta Dacosta no seu informe da Asociación de Autores en Lingua Galega, coma se considerase a condición proletaria dos seus pais a súa mellor carta de presentación; un orgullo que xa no texto a que me refiro -pero tamén nos seus actos- levaba implícita unha reivindicación e un compromiso.
Cando concertei -recén lido “Setembro”- unha cita con ela, o intermediario confirmoume que se trataba dunha persoa disposta sempre a acudir á primeira liña da beirarrúa, ou a presentarse en calquera despacho en defensa dos seus ideais. Así que eu me dirixín ao encontro “con lanza e escudo” que se esvaeron ante o sorriso de Marta. Un sorriso que non desaparecería durante toda a entrevista, nin sequera cando nos internamos en territorios graves ou tristes. Aquela muller, simplemente, tiña conformada polo optimismo a comisura dos labios e o brillo da mirada.

Logo, sempre que coincidimos, foi en circunstancias nas que Marta se encontraba ofrecendo o seu talento e
a súa enerxía en favor da lingua ou dos seus camaradas. No auditorio de Gondomar, por exemplo, conducindo un festival conmemorativo dos 150 anos de “Cantares gallegos”; un deses actos divertidos para os participantes e para o público, pero esgotadores para os organizadores. Ou organizando unha intensa homenaxe a Xela Arias, ao cumprirse dez anos da súa norte, e na que Marta, ademais de coordinar e presentar as actuacións, tivo que consolar bágoas e xestionar apertas. Ou na presentación do último libro de Miguel Anxo Mouriño, ese gladiador da cultura que leva anos impulsando o “Instituto de Estudos Miñoranos”… asegúrovos que aquela tarde Marta ofreceunos o libro de Miguel con maior entusiasmo e máis convicción que se fose seu.
Sempre que penso en Marta remato reflexionando sobre esa dicotomía entre o compromiso poético (Maldigo la poesía concebida como un lujo cultural por los neutrales) e a sensación de desperdicio que temos os afeccionados cando os nosos poetas se ocupan en “outros mesteres”.
Pola miña banda, a medida que o tempo avanza, creo máis e máis nos versos (mesmo nos falidos) e descreo máis e máis da política (mesmo da exercida polos poetas)
Aquí déixovos, xunto á miña admiración por Marta Dacosta, un fragmento da canción “O torrente feminino” baseada nun poema no que Marta inventaría as mulleres da súa familia, permitindo que -coma sempre- entre a melancolía se lle coen as reivindicacións: “A miña nai tirando carbón dende a bufarda ou atada a unha silla de falar castellano

Cando traballabamos nos arranxos da canción, os músicos de Xardín Desordenado imaxinabamos á poeta bailando un valse ao longo do corredor da infancia, en compañía daquelas mulleres queridas ás que -¿quen sabe?- talvez agora leva Marta ás rúas, para que lle axuden a soster as pancartas.

 

Carmen Kruckemberg

O primeiro recordo que teño de Carme Kruckemberg nada ten que ver coa súa condición de poeta, senón coa súa condición de muller “diferente”. Eu era un adolescente e, dende un xornal ollado con desgana no bar, chamou a miña atención unha muller que por idade podería ser a miña nai, pero cuxo aspecto e actitudes nada tiñan que ver con ela, nin con ningunha das nais dos meus amigos. Carmen aparecía nunha noticia social, rodeada de homes (única muller do grupo) vestindo un smóking -como eles- fumando -como eles- mirando displicente á cámara, en contraste co sorriso intimidado e submiso dos seus acompañantes. De inmediato recordoume a esas actrices -Marlene Dietrich, talvez- nas que conviven o malditismo e o glamour, e a aparición dunha muller como aquela na prensa local me suxeriu aventuras impropias dunha cidade provinciana e pacata coma á dos últimos tramos da ditadura.

foto krukemberg

Algún tempo despois souben do seu “oficio”, pero transcorrerían anos ata que eu lese os seus poemas. Ben, en realidade, o meu primeiro contacto coa súa poesía realizouse directamente dende a súa voz. Sucedeu que cheguei a un recital cando os organizadores recollían os tratos, e só algúns fans demorados rodeaban cos seus eloxios á poeta. Sumeime á roda, coa intención de conseguir a súa firma no exemplar recén comprado. Mentres ela asinaba, intentei desculparme por non chegar a tempo. “Lévaste os poemas que son o realmente importante”, díxome a xeito de consolo. “Sí. Pero perdinme a súa voz” contestei eu, pretendendo resultar adulador. Carmen non era unha muller doada de superar en amabilidades, así que abriu o libro, buscou unha páxina concreta, e mirándome -non ao texto, que tiña memorizado- recitou exclusivamente para min o seu poema favorito.

A raíz daquel encontro seguín a súa obra de forma retrospectiva, ata que me topei con “Ás complexas mareas dá noite” onde me detiven, como ante unha desas paisaxes que, nunha viaxe sen obxectivos, parecen estar a esperarte. E “mareas” converteuse, durante unhas semáns, nun deses libros íntimos, cotiáns, dos que chegas a considerarte coautor. Algúns dos seus versos, nos que Carmen describe maxistralmente os danos ocasionados polo paso do tempo, inspiráronme unha rancheira arrastrada que, xa durante a composición, imaxinaba cantada por Chavela, nunha desas taberna fronteirizas, onde se reúnen as perversións, as derrotas e os seres peculiares ao atardecer da vida (a vida de Chavela, a vida de Krukemberg).

Enviei aquela primeira versión a Carmen gravada coa miña voz e co único acompañamento dunha guitarra, nun monótono 3 x 4 que, na charla telefónica que mantivemos, desalentou un pouco á poeta. “Moi repetitiva esa guitarra, non Santiago? E é unha pena, a verdade, porque a melodía si que me gusta. E gústame tamén como construíches un retrouso que non existía no poema, pero que funciona moi ben na canción. Tanto de tanto. Tanto de nada”
Os músicos de Xardín Desordenado dedicamos unha das nosas noites en Tirán a recompoñer, arranxar, interpretar coa énfase necesarios aquela canción e convertela nunha rancheira sí, pero entusiasta e desafiante.
Por circunstancias que non veñen ao caso, non fun eu senón Isaac Garabatos quen achegou á casa de Carmen aquela versión de “banda completa”, moi parecida xa á que pecharía logo o noso CD “Aprendendo a ladrar”. Carmen quedouse encantada –contounos Isaac- pero durante a entrevista, aínda que se mostrou acolledora e afectiva (regaloulle a súa obra completa, pero por libros independentes, que mola máis) prestou máis atención a Luca que a él. “Escapóuseme un pouco Carmen aquela tarde -di Isaac, cando recorda o encontro- porque se distraeu demasiado nos ollos do meu fillo”.
E estes días que a xente de Xardín Desordenado compartimos con máis motivación e con máis rabia os versos de Carmen, búscoa eu non só neles -nos versos- senón tamén no recordo daquela cita á que non acudín, e nos ollos de Luca, por se segue por alí, Carmen poeta, extraviada.

Luz Pichel

Cando morreu o seu pai, Luz viaxou dende Madrid (onde reside) ata Copostela (onde se encontra a súa casa familiar) para arranxar os papeis, para organizar as ferramentas nos galpóns, para ver que facía co gato da casa. Daquelas semáns xurdiu un libro que é en realidade unha homenaxe ao seu pai e á súa propia infancia, titulado “Casa Pechada”. A xente de xardin namorámos dese libro e decidimos musicar algúns dos seus versos, que terminaron formando parte de “Aprendendo a ladrar”, pero que ademáis xa forman parte das nosas vidas.

Luz PichelCasa Pechada

 

O río

Decidín hoxe fotografar o río que cruzan as cancións de Xardin desordenado, recén paridas, en busca de Marlene Rodrigues.

Río

Os últimos anos, esta viaxe converteuse nunha lediciosa cerimonia, xa que eu lévolle as composicións para que as bautice, e para que atope nelas os matices desapercibidos para min.
Ás veces viaxo co orgullo e o convencemento de que a canción espertará a súa exquisita curiosidade (os seus ollos cóntano ao instante). Noutras ocasións, ao contrario, viaxo ata o outro lado do río para que ela impulse co seu talento os tímidos latexos dun recén parido problemático.
Hoxe viaxei cun poema de Antonio García Teijeiro que tarareamos pouco a pouco (sempre é como transmitir un segredo) ata que ela fíxose coa melodía e eu me convertín en encantado espectador. Falamos sobre o texto, sobre as harmonías, sobre os arranxos, sobre os seres queridos, sobre o pasado compartido, sobre os proxectos, Cantamos logo outras cancións, outros poemas, que son xa como álbunes de recordos, porque regresan con elas escenarios, amigos, viaxes.
Abrazámonos ao carón do coche (canto costa separarse desta muller¡) e regresei cruzando de novo (agora xa eufórico) a ponte sobre o río da fotografía, de camiño á casa, coa voz de Marlene arrolándome o talante.